Sztuczna inteligencja w służbie zdrowia psychicznego: Eksperci ostrzegają przed nadużyciami i zagrożeniami

Rosnąca popularność chatbotów AI jako narzędzi wsparcia psychicznego budzi coraz większy niepokój wśród specjalistów. Psychoterapeuci i psychiatrzy ostrzegają przed ryzykiem, jakie niesie za sobą zastępowanie tradycyjnej terapii algorytmami. Wśród potencjalnych zagrożeń wymieniają uzależnienie emocjonalne, nasilenie objawów lękowych, błędne autodiagnozy, a nawet wzmacnianie myśli urojeniowych oraz tendencji samobójczych.

Dr Lisa Morrison Coulthard z British Association for Counselling and Psychotherapy (BACP) podkreśla, że aż dwie trzecie członków organizacji wyraża obawy związane z wykorzystaniem AI w terapii. „Bez odpowiedniego zrozumienia i nadzoru nad terapią AI, możemy wpaść w niebezpieczną otchłań, w której zatracone zostaną najważniejsze elementy terapii, a osoby potrzebujące wsparcia zostaną pozostawione w ciemności” – alarmuje Coulthard.

Eksperci zwracają uwagę, że terapia to nie tylko udzielanie porad, ale przede wszystkim tworzenie bezpiecznej przestrzeni, w której pacjent czuje się wysłuchany i zrozumiany. Chatboty, choć mogą oferować doraźną pomoc, nie są w stanie zastąpić relacji terapeutycznej opartej na empatii i zaufaniu.

Dr Paul Bradley z Royal College of Psychiatrists dodaje, że chatboty AI nie mogą być traktowane jako substytut profesjonalnej opieki psychiatrycznej i relacji lekarza z pacjentem. Podkreśla potrzebę wprowadzenia odpowiednich zabezpieczeń dla narzędzi cyfrowych, które mają jedynie wspomagać leczenie kliniczne. Jego zdaniem, każdy powinien mieć dostęp do terapii prowadzonej przez wykwalifikowanego specjalistę, co wymaga zwiększenia finansowania ze środków publicznych.

„Klinicyści przechodzą szkolenia, podlegają superwizji i stosują procedury zarządzania ryzykiem, co zapewnia skuteczną i bezpieczną opiekę. Natomiast ogólnodostępne technologie cyfrowe, wykorzystywane poza istniejącymi placówkami opieki psychiatrycznej, nie są poddawane równie rygorystycznej ocenie” – zauważa Bradley.

Firmy technologiczne i decydenci polityczni zaczynają dostrzegać problem. OpenAI, twórca ChatGPT, zapowiedział zmiany w sposobie reagowania na użytkowników wykazujących objawy silnego stresu emocjonalnego. Wcześniej, stan Illinois w USA wprowadził zakaz wykorzystywania chatbotów AI jako samodzielnych terapeutów. Decyzje te są efektem pojawiających się dowodów na szkodliwy wpływ AI na zdrowie psychiczne.

Badania wskazują, że AI może wzmacniać myślenie urojeniowe u osób z psychozą. Hamilton Morrin z King’s College London zauważa, że chatboty, dostępne 24 godziny na dobę, zacierają granice i stwarzają ryzyko uzależnienia emocjonalnego. „W krótkim okresie łagodzą stres, ale w rzeczywistości perpetuują ten cykl” – tłumaczy Morrin.

Matt Hussey, psychoterapeuta akredytowany przez BACP, relacjonuje, że niektórzy pacjenci przynoszą na sesje transkrypcje rozmów z chatbotami, aby podważać jego kompetencje. Szczególnie niebezpieczne jest wykorzystywanie AI do autodiagnoz, np. ADHD czy zaburzeń osobowości typu borderline. „Ponieważ [chatbot] został zaprojektowany, aby być pozytywnym i afirmującym, rzadko kwestionuje źle sformułowane pytanie lub błędne założenie. Zamiast tego, wzmacnia pierwotne przekonanie użytkownika, więc kończy on wymianę myśli 'Wiedziałem, że mam rację’. To może być przyjemne w danym momencie, ale może również utrwalać nieporozumienia” – tłumaczy Hussey.

Christopher Rolls, psychoterapeuta akredytowany przez UKCP, również obserwuje negatywne skutki korzystania z chatbotów. Szczególnie niepokoi go fakt, że młodzi ludzie traktują chatboty jako „terapeutów w kieszeni”, od których uzależniają swoje decyzje. „Główne ryzyko wiąże się z uzależnieniem, samotnością i depresją, które mogą być skutkiem przedłużających się relacji online” – ostrzega Rolls. Dodaje, że zna przypadki osób, które dzieliły się z chatbotami mrocznymi myślami, a w odpowiedzi otrzymywały treści związane z samobójstwem i eutanazją.

„To istne bezprawie i myślę, że dopiero stoimy u progu zrozumienia pełnego wpływu i konsekwencji chatbotów AI na zdrowie psychiczne” – podsumowuje Rolls.