Szwajcaria otwiera kod swojego modelu AI: Apertus ma być fundamentem innowacji

Szwajcarskie instytucje akademickie i badawcze – EPFL, ETH Zurich oraz Swiss National Supercomputing Centre (CSCS) – stworzyły i udostępniły Apertus, nowy model sztucznej inteligencji działający w pełni na zasadach otwartego oprogramowania. Model ma stanowić fundament dla przyszłych badań i zastosowań AI. Nazwa Apertus, pochodząca z łaciny i oznaczająca „otwarty”, odzwierciedla kluczową zasadę projektu: pełny dostęp do każdego elementu jego architektury i procesu uczenia.

Deweloperzy i organizacje mogą wykorzystywać Apertus do tworzenia chatbotów, narzędzi tłumaczeniowych lub aplikacji edukacyjnych. Model można pobrać bezpośrednio z platformy Hugging Face lub uzyskać dostęp za pośrednictwem Swisscom, strategicznego partnera inicjatywy. Dostępne są dwie wersje – model z 8 miliardami parametrów oraz większy, 70-miliardowy. Obie wersje udostępniane są na licencji open-source, umożliwiającej wykorzystanie w projektach badawczych, edukacyjnych i komercyjnych.

Architektura otwarta od podstaw

W przeciwieństwie do innych systemów AI, które ujawniają jedynie wybrane detale, Apertus jest modelem w pełni transparentnym. Użytkownicy mają dostęp do jego architektury, danych treningowych i dokumentacji.

„Udostępniając Apertus, chcemy stworzyć wzorzec dla rozwoju godnego zaufania, suwerennego i inkluzywnego modelu AI” – powiedział Martin Jaggi, profesor uczenia maszynowego na EPFL i członek komitetu sterującego Szwajcarskiej Inicjatywy AI. Jaggi zapowiedział, że Apertus będzie regularnie aktualizowany przez zespół inżynierów i badaczy z CSCS, ETH Zurich i EPFL.

Thomas Schulthess, dyrektor CSCS i profesor ETH Zurich, określił Apertus jako „źródło innowacji i sposób na wzmocnienie kompetencji w dziedzinie AI w nauce, społeczeństwie i przemyśle”. Podkreślił, że projekt nie jest typowym transferem technologii z badań do produktu, lecz wysiłkiem na rzecz budowy infrastruktury do długoterminowego użytku.

Wielojęzyczność jako podstawa

Proces uczenia modelu obejmował 15 bilionów tokenów w ponad 1000 językach, z czego około 40% danych stanowiły języki inne niż angielski. Apertus uwzględnia języki często pomijane w dużych modelach językowych (LLM), takie jak szwajcarski niemiecki i romansz.

„Apertus został stworzony dla dobra publicznego. Jest jednym z niewielu w pełni otwartych LLM na taką skalę i pierwszym tego rodzaju, który od samego początku uwzględnia wielojęzyczność, transparentność i zgodność z regulacjami” – powiedział Imanol Schlag, kierownik techniczny projektu i pracownik naukowy ETH Zurich.

Swisscom już wdraża Apertus na swojej platformie AI. „Podkreśla to nasze zaangażowanie w kształtowanie bezpiecznego i odpowiedzialnego ekosystemu AI, który służy interesowi publicznemu i wzmacnia cyfrową suwerenność Szwajcarii” – powiedział Daniel Dobos, dyrektor ds. badań w Swisscom.

Praktyczne zastosowanie i testowanie

Choć pobranie Apertusa jest proste dla doświadczonych użytkowników, praktyczne zastosowanie wymaga użycia serwerów, zasobów chmurowych lub dedykowanych interfejsów. Deweloperzy będą mogli testować Apertus podczas Swiss {ai} Weeks, które potrwają do 5 października 2025 roku. Uczestnicy hackathonów uzyskają dostęp za pośrednictwem interfejsu hostowanego przez Swisscom. Klienci biznesowi Swisscom mogą również zacząć korzystać z modelu już dziś za pośrednictwem platformy AI firmy. Dla użytkowników z zagranicy Apertus będzie dostępny za pośrednictwem Public AI Inference Utility.

„Obecnie Apertus jest wiodącym publicznym modelem AI: modelem zbudowanym przez instytucje publiczne, w interesie publicznym. Jest to jak dotąd najlepszy dowód na to, że AI może być formą infrastruktury publicznej, takiej jak autostrady, woda czy energia elektryczna” – powiedział Joshua Tan, główny opiekun Public AI Inference Utility.

Transparentność i zgodność z regulacjami

Na licencji open-source udostępnione są dane treningowe, wagi modelu i pośrednie punkty kontrolne. Proces uczenia modelu przebiegał zgodnie ze szwajcarskimi przepisami o ochronie danych, szwajcarskim prawem autorskim i wymogami dotyczącymi transparentności zawartymi w unijnym akcie o AI.

Zbiór danych został ograniczony do informacji publicznie dostępnych, przefiltrowanych w celu usunięcia danych osobowych i poszanowania próśb o rezygnację ze stron internetowych. Przed rozpoczęciem treningu zastosowano również wytyczne etyczne w celu wykluczenia niepożądanych materiałów.

Przyszłość Apertusa

„Apertus dowodzi, że generatywna AI może być zarówno potężna, jak i otwarta” – powiedział Antoine Bosselut, profesor EPFL i współprzewodniczący Swiss AI Initiative. „Udostępnienie Apertusa nie jest krokiem ostatecznym, lecz początkiem podróży, długoterminowego zaangażowania w otwarte, godne zaufania i suwerenne fundamenty AI, dla dobra publicznego na całym świecie”.

Przyszłe aktualizacje mają na celu rozszerzenie rodziny modeli, poprawę wydajności i opracowanie narzędzi specyficznych dla poszczególnych dziedzin, takich jak prawo, zdrowie, klimat i edukacja – przy jednoczesnym zachowaniu wysokich standardów transparentności.