Wirtualna empatia: Jak VR otwiera nas na rozmowy o uczuciach

W dobie cyfryzacji, kiedy granica między światem fizycznym a wirtualnym zaciera się coraz bardziej, kluczowe staje się zrozumienie, w jaki sposób nowe formy komunikacji wpływają na fundamentalne aspekty ludzkich interakcji. Samoświadomość i ujawnianie własnego „ja” jest esencją komunikacji międzyludzkiej, sprzyjając budowaniu zaufania, intymności i satysfakcji z relacji. Zespół japońskich badaczy pod kierownictwem profesor Junko Ichino z Waseda University (wówczas związanej z Tokyo City University) postanowił zbadać, jak zmienia się ten wzorzec w obliczu rosnącej popularności wideokonferencji i wirtualnej rzeczywistości (VR).

Praca naukowa, której wyniki opublikowano 4 czerwca 2025 roku w czasopiśmie Behaviour & Information Technology, koncentrowała się na porównaniu poziomu samoobjawienia w czterech scenariuszach komunikacyjnych: tradycyjnej rozmowie twarzą w twarz, wideokonferencji oraz w interakcjach VR z użyciem zarówno realistycznych, jak i nierealistycznych awatarów. Motywacją do podjęcia badań była obserwacja profesor Ichino dotycząca platformy społecznościowej VRChat, gdzie zauważyła zaskakujący poziom swobody i bezpośredniości w rozmowach, kontrastujący z konwencjami świata rzeczywistego.

VR stymuluje otwartość

W badaniu wzięło udział 144 uczestników w wieku od 20 do 50 lat, podzielonych na 72 pary. Ich zadaniem było prowadzenie rozmów na osobiste tematy w różnych środowiskach komunikacyjnych. Wyniki okazały się intrygujące. Okazało się, że wirtualna rzeczywistość, zwłaszcza ta wykorzystująca nierealistyczne awatary, sprzyjała ujawnianiu osobistych uczuć o około 1,5 raza częściej niż rozmowy face-to-face. Co ciekawe, komunikacja wideo nie wykazała znaczących różnic w porównaniu do bezpośredniej interakcji.

Badacze zwrócili również uwagę na wpływ płci na poziom samoobjawienia. Analiza wykazała, że pary składające się z samych kobiet wykazywały najwyższy stopień otwartości w dzieleniu się informacjami osobistymi, niezależnie od używanego medium komunikacyjnego. Efekt ten utrzymywał się we wszystkich testowanych scenariuszach.

Implikacje dla zdrowia psychicznego

Odkrycia te mają poważne implikacje, przede wszystkim dla dziedziny zdrowia psychicznego. Jeśli VR ułatwia ujawnianie osobistych uczuć, może stanowić potężne narzędzie w terapii i poradnictwie. Profesor Ichino przewiduje zastosowania w usługach terapeutycznych, gdzie psychologowie mogliby wchodzić w interakcje z pacjentami cierpiącymi na depresję, demencję, zaburzenia lękowe czy chroniczne choroby. Potencjalnie, wirtualne środowiska mogłyby stać się bezpieczną przestrzenią dla osób z trudnościami w nawiązywaniu kontaktu w świecie rzeczywistym.

Ponadto, koncepcja ta może zostać zaadaptowana do tak zwanych „kawiarni dla opiekunów” (caregiver cafés), miejsc wsparcia dla osób zajmujących się chorymi na demencję, oraz w usługach redukujących stres, gdzie wirtualni słuchacze mogliby wysłuchiwać obaw i niepokojów. W kontekście globalnych wyzwań, takich jak troska o dobrostan psychiczny i cele zrównoważonego rozwoju ONZ, rozwój technologii komunikacyjnych, które sprzyjają otwartości, staje się szczególnie istotny.

Badanie japońskiego zespołu sugeruje, że wirtualna rzeczywistość, poprzez swoją unikalną zdolność do tworzenia bezpiecznych, anonimowych przestrzeni, może odgrywać coraz większą rolę w promowaniu zdrowia psychicznego i budowaniu głębszych, bardziej autentycznych relacji w cyfrowym świecie.