Grokipeida Elona Muska: Szybkość AI kontra zaufanie Wikipedii

W obliczu rosnącej roli sztucznej inteligencji w obiegu informacji, Elon Musk wprowadził na rynek Grokipedię – platformę, która ma ambicje konkurować z dominującą od dwóch dekad Wikipedią. Grokipeida, uruchomiona z około 800 000 wpisów generowanych przez AI 27 października, staje w szranki z Wikipedią, która dysponuje 7 milionami stron tworzonych i edytowanych przez ludzi. To starcie nie tylko technologii, ale przede wszystkim filozofii dotyczących sposobu kształtowania i dystrybucji wiedzy.

Filozofie dwóch gigantów informacyjnych

Wikipedia, finansowana głównie z darowizn, bez reklam i opłat, opiera się na otwartym modelu edycji przez wolontariuszy. Ten proces, choć bywa czasochłonny i podlegający dyskusjom, jest jednocześnie gwarancją proceduralnej odpowiedzialności i transparentności. Wiedza jest tam efektem społecznego konsensusu i weryfikacji z wielu perspektyw.

Z drugiej strony Grokipeida wykorzystuje model, w którym artykuły są generowane i kontrolowane przez duży model językowy (LLM) Grok. Użytkownicy nie mogą bezpośrednio edytować treści, lecz zgłaszać błędy za pomocą specjalnego formularza. Jest to podejście, które kładzie nacisk na szybkość i automatyzację, bez społecznego nadzoru, co, jak zauważają eksperci, naraża platformę na ryzyko „halucynacji” AI i błędów w źródłach.

Musk, który wielokrotnie wzywał do stworzenia solidnej konkurencji dla Wikipedii, publicznie kwestionował niektóre jej decyzje. Pod koniec grudnia 2024 roku apelował do swoich obserwujących na platformie X, aby zaprzestali finansowania Wikipedii, dopóki ta nie „przywróci równowagi” w swoich procedurach redakcyjnych. Krytykował również budżet Wikipedii przeznaczony na inicjatywy związane z różnorodnością, równością i włączeniem, przekraczający 50 milionów dolarów.

Szybkość AI kontra zaufanie wynikające z konsensusu

Eksperci podkreślają, że choć obie platformy dążą do dostarczania rzetelnej informacji, ich metody znacznie się różnią. Carlo Van de Weijer, specjalista ds. AI z Singularity University, zauważa, że w dłuższej perspektywie użytkownicy będą oczekiwać systemów łączących zarówno szybkość, jak i dokładność. „Siłą Wikipedii jest jej epistemologia społeczna: wiedza legitymizowana poprzez transparentne obrady i weryfikację z wielu perspektyw. Platformy AI mogą zapewnić szybkość, ale bez nadzoru społeczności, pozostają podatne na halucynacje i błędy źródłowe” – komentuje.

Ryzyko błędów AI a przetrwanie Wikipedii

Santiago Nestares, współzałożyciel Dual Entry, wskazuje, że model finansowania Wikipedii nie zniknie, lecz ewoluuje. „Wiedza pozostanie darmowa, ale jej kuratela już nie. Koszt przesunie się z ludzkich redaktorów na obliczenia i zarządzanie. Prawda typu open source stanie się kontekstem komercyjnym” – wyjaśnia. Nestares ostrzega również przed ryzykiem „uczenia się w kółko” (circular learning) w przypadku informacji generowanych przez AI. Jeśli AI szkoli się na Wikipedii, przepisuje ją, a następnie cytuje samą siebie, może to prowadzić do „lustrzanej sali”, w której informacje są szybkie, pewne, ale błędne.

Interakcja międzyludzka nadal przemawia za Wikipedią. Nestares przewiduje, że Grokipeida nie tyle zastąpi wyszukiwanie, ile je pochłonie. „Wyszukiwanie stanie się interfejsem, a nie silnikiem. AI będzie wyświetlać odpowiedzi, a nie strony, ale te odpowiedzi nadal potrzebują ludzkiej, utrzymywanej sieci” – mówi. Dodatkowo, w miarę jak AI dostarcza natychmiastowych odpowiedzi, motywacja do współtworzenia zmienia się: „nie chodzi już o pisanie artykułów, ale o kształtowanie modeli. Redaktorzy stają się strażnikami wiedzy, a nie wolontariuszami dla faktów. AI może demokratyzować informacje, ale tylko jeśli utrzymuje ludzi w pętli sprzężenia zwrotnego” – dodaje.

Kredyt zaufania: Musk kontra świat

Wielu ekspertów uważa, że wiarygodność Grokipedi będzie nierozerwalnie związana z wizerunkiem Elona Muska, co może stanowić znaczący problem. Kaveh Vahdat, założyciel RiseAngle, zaznacza, że systemy wiedzy funkcjonują efektywnie tylko wtedy, gdy ludzie wierzą w ich neutralność i dążenie do faktów. „Wikipedia zdobyła ten status w powolny sposób, poprzez konsensus, transparentność i szeroką bazę współpracowników. Grokipeida dziedziczy publiczne postrzeganie Muska, który dla wielu jest postacią stronniczą. Ta percepcja niemal uniemożliwia Grokowi stanie się zaufanym źródłem w taki sam sposób, jak Wikipedia” – podkreśla Vahdat. Dodaje, że nawet jeśli Grok będzie szybki, ludzie będą wahać się, gdy jego ocena będzie powiązana z osobą, której wiarygodność jest zmienna. „Wikipedia może być nieuporządkowana i powolna, ale nie jest związana z jedną wizją świata. To daje jej długoterminową odporność” – kontynuuje.

Grokipeida a utrata niuansu

Karl Hughes, specjalista ds. content marketingu w Exposure Ninja, ostrzega, że platformy cyfrowe wchodzą w „rekurencyjny koszmar”, gdzie technologia pochłania Wikipedię, by następnie wyrzucić ją z powrotem jako „oryginalne” dane, powoli nadpisując ludzkie źródło. „Jedynym wyjściem jest zachowanie edytorskich zapór ogniowych z człowiekiem w pętli. Obejmuje to warstwy weryfikacji, cytaty i prawdziwych ekspertów, którzy nieustannie przypominają maszynie, skąd pochodzi” – mówi Hughes.

Uważa on, że Grokipeida to nie koniec wyszukiwania, lecz koniec niuansu. Według Hughesa, Grokipeida „przyciągnie tę samą kontrowersyjną publiczność, która myli cynizm z inteligencją. Reszta z nas nadal będzie pragnąć źródeł, które wyjaśniają, jak coś wiemy, a nie tylko to, co mówi algorytm”. Przykładem jest badanie Cornell University, które wykazało, że Grokipeida regularnie cytuje skrajnie prawicowe platformy internetowe, takie jak Stormfront, Infowars i VDare, podczas gdy Wikipedia w dużej mierze unika cytowania ekstremistycznych stron, uznając je za niedopuszczalne.

Istotna jest również kwestia natychmiastowości. „Jeśli Grokipeida odpowiada natychmiast, ludzie przestają zadawać pytania, i o to właśnie chodzi” – mówi Hughes. „Nie demokratyzuje to informacji; centralizuje ją. Prawdziwa demokracja w wiedzy wymaga tarcia, współpracy i szansy na popełnienie błędu publicznie” – podsumowuje.

Wnioski: to nie będzie remis

Na razie Grokipeida może dominować w warstwie szybkości internetu, podczas gdy Wikipedia nadal będzie królować w warstwie zaufania. „Wikipedia zbudowała fundament, na którym uczy się każdy model” – stwierdza Nestares. „Jeśli Grokipeida odniesie sukces, model darowizn Wikipedii nie umrze; ewoluuje. Wiedza pozostanie darmowa, ale jej kuratela przesunie się z ludzkich redaktorów na obliczenia i zarządzanie”.

Pytany o zwycięzcę, Nestares stawia na Wikipedię. „To ona zbudowała surowiec, którym Grokipeida się żywi. AI może kontrolować front-end, ale prawda nadal zależy od ludzi, którym zależy na jej weryfikacji” – mówi. Ten sentyment podzielają inni, zauważając, że natychmiastowe odpowiedzi tworzą również problem partycypacji. „Jeśli AI może generować dopracowane, autorytatywne odpowiedzi, mniej ludzi może czuć potrzebę wniesienia wkładu lub ręcznego sprawdzania faktów” – uważa Vahdat. „Zamiast demokratyzować informacje, ryzyko polega na tym, że AI centralizuje je, stając się jedynym punktem interpretacji”.

Obie platformy różnią się również w kwestii rozkładu władzy. Wikipedia rozdziela ją wśród wielu współpracowników, podczas gdy Grokipeida koncentruje ją w jednym podmiocie. „To zmienia równowagę z wiedzy społecznościowej na ramy korporacyjne lub indywidualne” – wskazuje Vahdat. On również przyznaje zwycięstwo Wikipedii. „Wikipedia nadal wygrywa pod względem zaufania, struktury i neutralności. Grokipeida może być szybka, ale szybkość nie naprawia problemu wiarygodności” – podsumowuje.