OCR: Jak działają algorytmy rozpoznawania tekstu i które modele open-source warto znać?
Rozpoznawanie tekstu w obrazach (OCR, Optical Character Recognition) to proces przekształcania obrazów zawierających tekst – takich jak skany dokumentów, rachunki czy zdjęcia – w tekst zrozumiały dla komputera. Początkowo były to systemy oparte na sztywnych regułach, dziś to bogaty ekosystem architektur neuronowych i modeli językowo-wizyjnych, potrafiących „czytać” nawet złożone i wielojęzyczne dokumenty, w tym pismo odręczne.
Jak działa OCR?
Każdy system OCR musi sprostać trzem głównym wyzwaniom:
- Detekcja – Znalezienie miejsc, w których tekst pojawia się na obrazie. Ten etap musi radzić sobie z nietypowymi układami, zakrzywionym tekstem i nieuporządkowanymi scenami.
- Rozpoznawanie – Konwersja wykrytych regionów na znaki lub słowa. Wydajność zależy od tego, jak model radzi sobie z niską rozdzielczością, różnorodnością czcionek i szumami.
- Post-processing – Wykorzystanie słowników lub modeli językowych do korygowania błędów rozpoznawania i zachowania struktury, takiej jak komórki tabeli, układ kolumn czy pola formularzy.
Poziom trudności wzrasta, gdy mamy do czynienia z pismem odręcznym, alfabetami innymi niż łacińskie lub mocno ustrukturyzowanymi dokumentami, takimi jak faktury czy artykuły naukowe.
Od tradycyjnych metod do nowoczesnych architektur
- Wczesne systemy OCR opierały się na binaryzacji, segmentacji i dopasowywaniu wzorców. Były skuteczne tylko w przypadku czystego, drukowanego tekstu.
- Głębokie uczenie (Deep Learning): Modele oparte na CNN i RNN wyeliminowały potrzebę ręcznego projektowania cech, umożliwiając kompleksowe rozpoznawanie.
- Transformery: Architektury takie jak TrOCR firmy Microsoft rozszerzyły OCR na rozpoznawanie pisma odręcznego i ustawienia wielojęzyczne z ulepszoną generalizacją.
- Modele językowo-wizyjne (VLMs): Duże modele multimodalne, takie jak Qwen2.5-VL i Llama 3.2 Vision, integrują OCR z rozumowaniem kontekstowym, obsługując nie tylko tekst, ale także diagramy, tabele i treści mieszane.
Nadchodzące trendy
Badania nad OCR zmierzają w trzech zauważalnych kierunkach:
- Ujednolicone modele: Systemy takie jak VISTA-OCR łączą wykrywanie, rozpoznawanie i lokalizację przestrzenną w jedną strukturę generatywną, redukując propagację błędów.
- Języki o niskich zasobach: Testy porównawcze, takie jak PsOCR, podkreślają luki w wydajności w językach takich jak paszto, co sugeruje konieczność dostrajania wielojęzycznego.
- Optymalizacje wydajności: Modele takie jak TextHawk2 redukują liczbę wizualnych tokenów w transformatorach, obniżając koszty wnioskowania bez utraty dokładności.
Podsumowanie
Ekosystem OCR o otwartym kodzie źródłowym oferuje opcje, które równoważą dokładność, szybkość i efektywność wykorzystania zasobów. Tesseract pozostaje niezawodny w przypadku drukowanego tekstu, PaddleOCR wyróżnia się w przypadku ustrukturyzowanych i wielojęzycznych dokumentów, a TrOCR przesuwa granice rozpoznawania pisma odręcznego. W przypadkach użycia wymagających rozumienia dokumentów wykraczającego poza surowy tekst, modele językowo-wizyjne, takie jak Qwen2.5-VL i Llama 3.2 Vision, są obiecujące, choć kosztowne we wdrożeniu.
Wybór zależy mniej od wyników w rankingach, a bardziej od realiów wdrożenia: rodzajów dokumentów, alfabetów i złożoności strukturalnej, które musisz obsłużyć, oraz dostępnego budżetu obliczeniowego. Testowanie porównawcze potencjalnych modeli na własnych danych pozostaje najbardziej niezawodnym sposobem podjęcia decyzji.
