Sztuczna inteligencja złamała kod z XVII wieku. Claude Fable 5.1 rozwiązała zagadkę rojalistów

W dziedzinie kryptografii historycznej doszło do nieoczekiwanego zwrotu akcji, którego autorem nie jest zespół historyków, lecz model sztucznej inteligencji. Claude Fable 5.1, najnowsza technologia od Anthropic, zdołała w zaledwie 44 minuty rozszyfrować wiadomość ukrytą w tekście z czasów angielskiej wojny domowej. Mowa o „Cyphral Distich”, opublikowanym w 1653 roku przez sir Thomasa Urquharta – zagadce złożonej z dwóch linii zawierających po 32 liczby.

To wydarzenie wyznacza nową granicę w badaniach historycznych. Zamiast mozolnego przeszukiwania archiwów przez dziesięciolecia, algorytm przetworzył 176 tysięcy tokenów bez żadnych wskazówek operatora, łącząc fakty, które dla ludzkich badaczy pozostawały nieczytelne przez ponad 370 lat. Zastosowanie AI do analizy tekstologii pozwala dziś wyciągać wnioski z danych, które wcześniej uznawaliśmy za bezużyteczny szum informacyjny.

Metodyczna praca zamiast intuicji

Sukces Claude Fable 5.1 nie wynikał z nagłego olśnienia, lecz z niezwykłej systematyczności. Jak informuje Vals AI, model otrzymał zadanie samodzielnego znalezienia i rozwiązania autentycznej, nierozwiązanej dotąd zagadki. Po przeanalizowaniu szeregu problemów, AI wytypowała dzieło Urquharta jako cel. Kluczem do sukcesu okazała się analiza struktury samej książki, w której opublikowano szyfr.

Sztuczna inteligencja postawiła trafną hipotezę: liczby nie są wartościami, lecz wskaźnikami. Każda z nich odsyłała do konkretnego słowa w jednej z 32 sekcji publikacji Urquharta. Mechanizm był precyzyjny: „Zasada była prosta: dla i-tej liczby w linii szyfru przejdź do i-tej sekcji (Proquiritation), użyj tej liczby jako indeksu słowa i weź jego pierwszą literę” – wyjaśniają badacze. W ten sposób model ułożył jasny, rojalistyczny przekaz: „O GOD UPHOLD KING CHARLS THE SECOND AND MAKE HIM THE SUPREME RULER OF THIS LAND” (Boże, wspieraj króla Karola II i uczyń go najwyższym władcą tej ziemi).

Lekcja dla badaczy

Choć z perspektywy czasu rozwiązanie wydaje się logiczne, przez trzy stulecia nikt nie połączył tych punktów. Wcześniejsze próby z innymi modelami językowymi kończyły się fiaskiem – żadne z nich nie potrafiło dostarczyć weryfikowalnego wyniku. Claude Fable 5.1 odniosła sukces dzięki strategii prób i błędów. „Daliśmy Claude otwarte zadanie: rozwiąż 370-letni szyfr. Zrobiła to w mniej niż dobę” – podsumowuje zespół Vals AI.

To dowód, że w starciu z dawnymi tajemnicami surowa moc obliczeniowa i brak uprzedzeń algorytmu bywają skuteczniejsze od ludzkiego doświadczenia. Zamiast szukać skomplikowanych kodów matematycznych, AI po prostu przeczytała książkę tak, jak zaplanował to jej autor w 1653 roku.